වාර්තාකරණයේ දිගු ව ‘මානව හිතවාදී කතා’ බිහිවීම ද? | සිළුමිණ

වාර්තාකරණයේ දිගු ව ‘මානව හිතවාදී කතා’ බිහිවීම ද?

‘මැන්චෙස්ටර් ගාර්ඩියන්‘ (Mannchester Guardian) පුවත්පතේ ප්‍රධාන කතුවරයා හා ප්‍රාදේශීය වාර්තාකරුවා අතර ඇතිවූ සංවාදයක් සටහන්වී ඇත්තේ කාර්ල් හව්ලන්ඩ් (Carl Hovland) නමැති සන්නිවේදන විචාරකයාගේ ලේඛනයකය. එය මෙසේ ය.

“මට වෙලාවකට හිතෙනවා, මම හොයාගෙන එන වාර්තාවලට වඩා ඒ වාර්තා පිටිපස ඇති මිනිස් කතා (human stories) හුඟක් වැදගත් කියල.“

“ඔබට එක නිදර්ශනයක් දෙන්ට පුළුවන්ද?“

“පුළුවන්“

“බර්මින්හැම්වල නගරයේ එක්තරා ඉන්දියානු නිවසක මහා ගින්නක් හට ගත්තා. මේ ගින්නෙන් ඒ නිවසේ තිබුණු දේපොළ හුඟක් ගිනිබත් වුණා. ඒ විතරක් නොවේ. ඒ මහා ගින්නට හසුවෙලා දඟලන දරුවෙක් බිහිකළ ඉංග්‍රීසි කතා කිරීමට බැරි අම්මා කෙනෙක් ගින්නට හසුවෙලා ඇඟපත පිලිස්සුණා. දරුවා පිටි පස්සේ තොටිල්ලක නිදාගෙන ඉඳල තිබෙනවා. ඒ දරුවාව ගින්නට හසුවෙලා නැත්තේ පුදුමාකාර බලවේගයක් නිසා කියලයි අසල්වැසියන් කියන්නේ.

මේ අතර වාරයේ ඒ දරුවාගේ තාත්තා රෑ වැඩට ගිහිල්ලා උදේ පාන්දර ඇවිල්ල තියෙන්නෙ. ඒ මනුස්සය මර නින්දක පසුවෙලා ගින්නට අහුවෙලා. ගින්න නිවා දැමීමට ආපු උදවියට නිසි ලෙස මුදා ගැනීමට පුළුවන් වෙලා තිබෙන්නේ අර පුංචි දරුවාව...“

“ඉතින් කතාව ඉවරද?“

“මට හිතුණේ මගේ වාර්තාවට හසු නොවූ ප්‍රදේශ කීපයක්ම මේ සිද්ධින් (event) සැඟවිලා තිබෙනවා කියල.“

“නිදර්ශනයක් වශයෙන්...?“

“දරුවාව ගින්නෙන් බේරුණේ කොහොමද? මොන බලවේගයක් නිසා ද?“

“මොකක්ද ඒ බලවේගය?“

“දරුවාගේ අම්මා රූපශ්‍රීයෙන් යුක්ත කාන්තාවකි. ඇය දැන් ජීවත්වෙන්නේ විරූපී සිරුර දැවුණු කාන්තාවක් විදියට. ඇයි ඇයට එහෙම වුණේ?“

“අනිත් අතට රෑ වැඩට ගිහිල්ලා ආ ගෙහිමියා තමන් නොදැනුවත්වම ගිනි බත්වෙලා.“

මේවා මෙහෙම වෙන්නේ මක්නිසා ද?“

“මක්නිසාද?“

“ඒක තමයි මට ලිවීමට වුවමනා කරන කාරණය!“

“ඒ කාරණය වාර්තාකරණය ඉක්මවූ (Beyond reporting) කාර්යයක් වෙනවාට කිසිම සැකයක් නැහැ.

“එතකොට මගේ කාර්යය හුදු වාර්තාකරුවෙකුගේ කාර්යයට වඩා වෙනස් වෙනවා නේද?“

“නිසැකයෙන්ම...“

“මට මේ වාර්තාව ලිවීම පහසුයි. ඒත් ඒ වාර්තාව පිටුපස ‘මිනිස් කතාව‘ ලිවීම වෙනව. සුවිශේෂ කාර්යයක් කියල හිතනවා.

“නිසැකයෙන් ම එය වෙනම සුවිශේෂ කාර්යයක් වෙන බව අමුතුවෙන් කිවයුතු නැහැ.“

“එහෙම නම් මට ඒ වර්ගයේ කතා පෙළක් ලිවීමට අවසර දෙනවාද?“

“නිසැකයෙන් ම අවසර දෙනවා. එය වාර්තාකරණය ඉක්මවූ මනුසත් (humane) කාර්යයක් නිසා අපට අලුත් නමක් - අලුත් යෙදුමක් හඳුන්වා දෙන්නට සිදුවෙනවා.“

“ඔබ හිතන්නේ මොකක්ද වඩාත් සුදුසු යෙදුම?“

“මම නම් හිතුවේ ඉතාමත්ම සරලවූත් චමත්කාරජනකවූත් යෙදුමක් තමයි ‘මානව හිතවාදී කතා‘ (Human Interest stories) යන්න.

“මානව හිතවාදී කතා“ “මානව හිතවාදී කතා“ යනුවෙන් වාර්තාකරුවා මුමුනන අයුරු ප්‍රධාන කතුවරයාට දැකගත හැකි විය.

“මම අද පටන් මානව හිතවාදී කතාකරුවෙක්“ මෙසේ මුමුණන්නට පටන් ගත්තේ කවුරුන්ද යන්න සටහන් වී තිබිණ. ඒ කිසිවකුට වැඩිහුරුවක් නොමැති හැරල්ඩ් ටොම්ලින්සන් (Harold Tomlinson) නැමැත්තෙකි.

එහෙත් ඔහු මානව හිතවාදී කතා ලියා ඇතැයි සැලැකෙන්නේ නිර්නාමිකව ලියූ ආරූඪ නාමයන්ගෙනි. මේ සම්බන්ධව පසු කල වාද විවාද කීපයක්මත් ඇති විය. ඉන් එකක් නම් පළමු වන හා දෙවන ලෝක සංග්‍රාමවලදී වාර්තාකරණයේ නියැළී හුන් අයගේ වාර්තා සම්බන්ධයෙනි. ඒවායේ මතුපිට වාර්තාගත ස්ථාන, පුද්ගල නාම හා සිද්ධින් (Places, Persons, events) වෙනුවට සිද්ධියක් පසුබිම ඇති කතාව ගෙන හැර දැක්වීමයි. ඒ අනුව ‘මානව හිතවාදි කතාව‘ බොහෝ දුර ගමනක් ගිය ලේඛන විධි ක්‍රමයකි. මතුපිටින් දියවෙන සිද්ධීන්වල යටි තලයේ ඇති විටෙක කුපිත වූ සිද්ධීන් අනාවරණය කිරීමෙන් ඊට හසුවන ග්‍රාහක මණ්ඩලයේ ද චින්තනය හා චර්යාව (Thought - and Behavior) වෙනස් වෙන බව සන්නිවේදන අධ්‍යාපනඥ කාර්ල් හට්ලන්ඩ්ගේ මතයයි. කෙමෙන් පුවත්පත් කලාව මෙන් ම අන්‍ය මාධ්‍ය ව්‍යුහයන් පුළුල් වෙත්ම මානව හිතවාදී කතාවල ස්වරූපය ද වෙනස් වෙන්නට පටන් ගති.

මානව හිතවාදී කතාව, කතා කලාවේ (art of story felling) ප්‍රභේදයක් ලෙසින් ද මෙකල සැලකේ. එය කෙසේ සිදුවී ද යන්න නියාමනය කළ හැක්කේ කතා කලාවට අයත් ප්‍රභේදයක් සැලකිල්ලට ගැනීමෙනි. ඉන් කීපයක් අපට මෙසේ ගෙන හැර දැක්විය හැකි ය. කවි කතාව (බාලඩ් හෙවත් කවියෙන් ප්‍රකාශිත කතාව Ballad) නවකතාව හෙවත් වෘත්තාන්තය, Novel යනුවෙන් හැඳින්වේ. කෙටි නවකතා විශේෂයක් හඳුන්වනු ලබන්නේ නුවෙලා (Novella) යනුවෙනි. කතා කලාවේ ප්‍රචලිත අංගයක් ලෙස සැලකෙන්නේ කෙටිකතාවය. එය Short Story යනුවෙන් හැඳින්වේ.

කෙටිකතා කලාවේ ද ප්‍රභේද රැසකි. එසේම ජනකතා කලාවේ (Folktales) ප්‍රචලිත අංග සමුදායකි. ඉන් ප්‍රධාන තැනක් ගන්නේ සුරංගනා කතා ය. ඒවා හැඳින්වෙන්නේ Fairy tales යනුවෙනි. එය ද ප්‍රභේද සමුදායක් පවතී. මේ සියලුම කතා ප්‍රභේදයන්හි සංකලනය ද විටෙක මානව හිතවාදී කතාවල දැකගත හැකි ය. එබැවින් තවදුරටත් මානව හිතවාදී කතා මාධ්‍ය මූලික විශේෂාංග තත්ත්වය ඉක්මවා පවතින බව ද දැකගත හැකි ය.

Comments